علىرغم كوششهاى فعالانه دول كشورهاى در حال رشد ، در زمينهء رشد اقتصادى ، فاصله ميان اين دو دسته بجاى اينكه باريكتر و كمتر بشود ، رو به افزايش گذاشته است و اين مغاك پر نخواهد شد مگر با گذشتهاى فراوان كشورهاى توسعه يافته و سعى و تلاش مستمر ممالك در حال رشد . كشورهاى عقب‌مانده بايد در پناه تعليم و تربيت ، به جنگ بيسوادى برخيزند و زير نظر كارشناسان ، به كارآموزى بپردازند و با نظم و دقت و ظرافتى كه در جهان صنعتى حاكم است آشنا و مأنوس گردند « يك كارگر بيسواد حتى نميتواند ساده‌ترين علامتها و دستورها را كه مثلا راجع به نكشيدن سيگار و يا چگونگى توجه از ماشينش به او داده شده است ، بخواند . براى او حتى فهم حقوق و وظايفش در كار ، نيز دشوار است . از اين‌رو ، سواد ، يكى از سنگهاى بزرگ پى ساختمان يك جامعهء جديد و با انضباط است . بنابراين ، رشد اقتصادى و صنعتى بايد با رشد سريع دستگاههاى تعليمات ابتدايى همراه باشد . غير از خواندن و نوشتن و حساب كردن ، تازه‌واردان و كارگران جديد صنعتى ، بايد با مهارتهايى كه بدان احتياج دارند تا بتوانند ماشينها و دستگاهها را به راه اندازند . آشنا و مجهز گردند . در ممالك صنعتى ، كودكان كشاورز ، از همان آغاز كار ، با ماشين‌آلاتى كه در مزرعه پدرشان هست آشنا و مأنوس مىشوند و طرز كار با آن و تعمير كردن آن را فرامىگيرند . دوران جوانى اين كودكان با كار با ماشين‌آلات و مسائل بغرنج تكنولوژيك جامعه‌يى كه در آن بار مىآيند سپرى مىشود . بر خلاف آنها ، كارگران تازه‌كارى كه از دهكده‌هاى امريكاى لاتين ، و خاورميانه و روستاهاى هندوستان و بته‌زارهاى افريقا بيرون مىآيند ، عملا چنين اطلاعاتى را ندارند و هنگامى كه به استخدام صنعت جديد درمىآيند ، از هرگونه دانش عملى بىبهره‌اند . مجهز كردن كارگران تازهء صنعتى با مهارتهاى يك جامعهء فنى جديد ، بارى است كه هم كارفرما بايد بدوش بكشد و هم مقامات فرهنگى . » « 1 » پانديت نهرو نخست‌وزير اسبق هندوستان ، در سخنرانى خود ، در دانشگاه تهران ، گفت : « . . . در اوايل قرن هجدهم ، سطح تمدن و سطح زندگى در تمام كشورهاى جهان تقريبا يكسان بوده است و از اوايل اين قرن ، ملل اروپاى غربى با سرعت روزافزونى ، راه ترقى را پيموده به مدارج عالى امروزى رسيده‌اند ؛ در حالىكه ملل آسيايى خيلى بكندى پيشرفت كرده‌اند . و اكنون هم جز در بعضى مراكز مهم ، وضع تمدن و وضع زندگى و طرز تفكر نسبت به قرون گذشته تفاوتى نكرده و فاصلهء بزرگى بين كشورهاى پيش افتاده و كشورهاى عقب‌مانده بوجود آمده است ، فاصله‌اى كه با سرعت روزافزون ، بيشتر مىشود . » « 2 » در امريكا جمعى از كارشناسان بسرپرستى جيمز بونر ، عضو انستيتوى تكنولوژى كاليفرنيا ، با بررسى و محاسبهء دقيق ، ثابت كرده‌اند كه اگر تمام منابع به كار افتد ، پانصد برابر جمعيت كنونى تغذيه خواهد شد . حفظ زمين در برابر باد و باران و سيل و آبرفت و نگهدارى و گسترش جنگلها و اصلاح بذر و تهيهء نهالهاى مرغوب و بيكار با آفتهاى گياهى و به كار بردن انواع

--> ( 1 ) . همان . ص 175 - 173 . ( 2 ) . حسين پيرنيا ، تفكر علمى و توسعهء اقتصادى و اجتماعى . ص 53 .